تێگەیشتن لە ویکا پێویستی بە پشکنینی نەریتێکی ئایینی هەیە کە مێژوو و ئەزموونێکی کۆمەڵایەتی دیاریکراوی هەبێت. ئایینێکی سەرهەڵدەدات و لەسەر بنەمای سروشت و نەریتی جادووگەری ڕێوڕەسمی هەیە؛ ویکاکانی گاردنێری و ئەسکەندەریی و کۆبوونەوە ئیکلێکتییەکان پراکتیزەی جیاوازیان هەیە. سەرچاوەی جوگرافی و مێژووی سەرهەڵدان: نیوپاگانیزمی بەریتانیا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بووە جێی بایەخ. شوێن: ئەوروپا، ئینگلتەرا؛ شارە سەرەتاییەکان بەڵگەدارکراون؛ سەرچاوەکان هەندێک جار فرەسەنتریکن. جیراڵد گاردنەر ناوەندی بوو لە داڕشتن و بڵاوبوونەوەی گاردنێری ویکا؛ سەرچاوە و مێژوونووسییەکەی جێی مشتومڕە.

بیروباوەڕ و ئیلاهیات. ڕێزگرتن لە خوداوەند و خودا لە هەندێک لق و سووڕی سروشت و ئەخلاقی ڕێوڕەسمیدا باو و ئاساییە؛ بیروباوەڕ و پێکهاتە بۆ هەموو ویکاکان وەک یەک نین. سەبارەت بە خودا یان واقیعی پیرۆز، چەمکێکی دووانەیی لەبارەی خوداوەند و خودای قۆچدار لە کۆمەڵێک نەریتدا ئامادەیە؛ هەندێک لە ویکاکان لاهووتێکی جیاوازیان هەیە. ئەمە پێشەکییەکی گشتییە؛ قوتابخانە و کۆبوونەوەکان لەوانەیە فۆرمولاسیۆنی جیاوازیان هەبێت.

فیگەر و ڕێوڕەسمی پیرۆز. کەسایەتییە گرنگەکانی ناو گێڕانەوەکانی ئەم نەریتە بریتین لە: خوداوەند و خوداوەندی قۆچدار لە نەریتە باوەکاندا؛ فۆرم و ناوە کولتوورییەکان جیاوازن. پراکتیزە و ڕێوڕەسمە باوەکان: ڕێوڕەسمی وەرزی، بازنەی ڕێوڕەسم، مێدیتەیشن و ڕێوڕەسمی کۆمەڵایەتی؛ وردەکارییەکان بەپێی نەریت جیاوازن. شوێنەکانی پەرستن یان کۆبوونەوە: ماڵ، فەزای سروشتی و بازنەی ڕێوڕەسم.

دەق و ئەخلاق و بۆنە. سەرچاوە و یاسای گرنگ: یاساکانی جەماعەت و ئەخلاقی تاکەکەسی؛ هیچ یەک یاسایەکی گشتگیر نییە. بۆنە و ڕۆژە ئاینییەکان: شەممەکانی ساڵ و جەژنە مانگییەکان؛ ڕەنگە ساڵنامە لە نێوان نیوەگۆکاندا جیاواز بێت. سەرکردە ئاینییەکان یان دامەزراوەکان: سەرۆک قەشە/خانمە باڵاکان لە هەندێک نەریتدا؛ زۆرێک لە گروپەکان سەربەخۆن.

ڕادە و فرەچەشنی ناوخۆیی. شوێنکەوتوو و کۆمەڵگاکانی ئەم نەریتە لە کۆمەڵگە جیهانییەکاندا ئامادەن کە قەبارە و دابەشبوونیان جیاوازە. زمانە ئایینیەکان یان زمانەکانی دەقەکانی بریتین لە زمانی شوێنکەوتووانی و دەقە سەرەکییەکانی بزووتنەوەکە. هەمەجۆریی مێژوویی و ناوخۆیی و ناو ئایینی نابێت لە یەک گێڕانەوەدا کورت بکرێتەوە.

ئەم نووسینە بۆ مەبەستی مێژوویی و بەراوردکارییە. سەبارەت بە لقەکان و بەروارە ناکۆکەکان و خۆناونانی کۆمەڵگاکان، پێویستە بۆچوونی خودی شوێنکەوتووان و سەرچاوە تایبەتمەندەکانی هەمان نەریت لەبەرچاو بگیرێت. ناونیشانی ئەم نووسینە بنووسە: Movement.

ناوی ئەم نەریتە ڕەنگە چەند فۆرمێکی هەبێت لە زمان و قۆناغی جیاوازدا. ناوی ناوخۆیی کە لەم فایلەدا تۆمار کراوە "ویکا"یە و نازناوی فارسییەکەی "ویکا"یە. بەکارهێنانی ئەم ناوانە لەناو کۆمەڵگادا هەمیشە وەک یەک نییە و هەندێکجار ناوی دەرەکی، ناوی ئەکادیمی، یان ئەو ناوەی کە شوێنکەوتووەکان بۆ خۆیان هەڵیدەبژێرن جیاوازن. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ​​ناونیشانی ئەم پەیجە ڕێنمایی گەڕان و ناسینەوەیە و بەتەنها سنووری ناسنامەی هەموو شوێنکەوتووانی دیاری ناکات.

بۆ تێگەیشتن لە سەردەمی سەرچاوە، پێویستە جیاوازی بکرێت لە نێوان گێڕانەوەی ئایینی و مێژووی دامەزراوەیی و مێژووی زانستی. لەم حاڵەتەدا مەودای مێژوویی یان ڕوونکردنەوەکە بەم شێوەیە تۆمار دەکرێت: بزووتنەوەی نیوپاگانی بەریتانیا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بووە جێی بایەخ. ئەو ساڵەی کە بۆ هێڵی کاتیی دراوە تەنها ئاماژەیەکی نزیکە بۆ ڕێکخستن و ئەگەر سەرچاوەکان جیاواز بن، دەقی وەسفکەر پێش ژمارەکە دێت. پێکهاتنی زۆرێک لە نەریتەکان وردە وردە بوو؛ بۆیە هەمیشە ناتوانرێت یەک ڕۆژ، شار یان تاکێک وەک سەرەتای یەکلاکەرەوەی هەموویان دەستنیشان بکرێت.

گواستنەوەی زانستی ئایینی لەم نەریتەدا لە ڕێگەی دەق، فێرکردن، یادەوەری زارەکی، یان تێکەڵەیەک لەمانە. ئەو سەرچاوە و ڕێسایانەی کە لە زانیارییەکانی ئەم نووسینەدا ئاماژەیان پێکراوە بریتین لە: ڕێساکانی کۆمەڵگا و ئەخلاقی تاکەکەسی؛ هیچ کۆدێکی گشتگیر نییە. زمانەکانی پەیوەست بە خوێندن و ڕێوڕەسمیش زمانی شوێنکەوتوو و دەقی سەرەکی بزووتنەوەکەن. ڕەنگە وەشانی و وەرگێڕان و شرۆڤەی دەقەکان لە سەرانسەری سەردەم و کۆمەڵگاکاندا جیاواز بن؛ بۆیە ناوی کتێبێک یان زمانێک بە تەنیا ئاماژە بەوە ناکات کە هەموو شوێنکەوتووانی هەمان تێگەیشتن یان شێوازی خوێندنیان هەیە.

لە ژیانی ڕۆژانەدا فێرکارییەکان دەتوانن لە نوێژ، خێزان، پەروەردە، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و بڕیاری ئەخلاقیدا ڕەنگ بدەنەوە. فۆرمە ئاشناکانی پراکتیزەکردنی ئایینی لەم حاڵەتەدا بریتین لە: ڕێوڕەسمی وەرزی، بازنەی ڕێوڕەسم، مێدیتەیشن و ڕێوڕەسمی کۆمەڵایەتی؛ وردەکارییەکان بەندە بە نەریتەکەوە. هەندێک لەو پراکتیزانە گشتین، هەندێکی تر تەنها لە هەندێک بارودۆخ، کات، یان گروپێکدا ئەنجام دەدرێن. هەروەها ئاستی بەشداریکردنی شوێنکەوتووانیش جیاوازە: ڕەنگە کەسێک بە بەردەوامی ڕێوڕەسمەکان ئەنجام بدات، لە کاتێکدا کەسێکی دیکە زیاتر لەگەڵ میراتی کولتووری یان کۆمەڵایەتی هەمان نەریتدا بناسرێتەوە.

شوێنەکانی پەرستن و کۆمەڵگا نوێنەرایەتی یادەوەری مێژوویی و پەیوەندی ناوخۆیی هەر کۆمەڵگەیەک دەکەن. لەم نەریتەدا شوێنە ناسراوەکان یان فەزای ڕێوڕەسمەکان بریتین لە ماڵ و فەزای سروشتی و بازنەی ڕێوڕەسم. مەرج نییە هەموو ئەم فەزایانە بینای فەرمی پەرستگا یان کڵێسا بن؛ هەروەها ماڵ و شوێنی کراوە و مەزارگە ناوخۆییەکان و شوێنە سروشتییەکان دەتوانن ڕۆڵێکی گرنگ بگێڕن. گرنگی و دەستڕاگەیشتن بە هەر شوێنێک پەیوەستە بە گێڕانەوەی ناوخۆیی و ڕێساکانی ئەو پێکهاتە و نابێت نموونەیەک بۆ هەموو ناوچەکان گشتگیر بکرێت.

زۆرجار ساڵنامەی ئایینی مێژوو و سروشت و ژیانی کۆمەڵایەتی بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ئەو بۆنانەی بۆ ئەم نەریتە تۆمارکراون بریتین لە: شەممەکانی خولی ساڵ و جەژنەکانی مانگ؛ ڕەنگە ساڵنامەکە لە نێوان نیوەگۆکاندا جیاواز بێت. ڕەنگە کات و شێوازی ڕێزگرتنەکە بەپێی ساڵنامەی مانگ یان خۆر، ناوچەی جوگرافی، لق و نەریتی خێزانەکە جیاواز بێت. هەندێک ڕۆژ پەیوەستن بە عیبادەت یان ڕۆژووەوە، هەندێکی تر بۆنە بۆ کۆبوونەوە، یادکردنەوە، یان خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی؛ مانای هەر بۆنەیەک دەبێت لە چوارچێوەی ئەو نەریت و کۆمەڵگایەدا بخوێنرێتەوە.

هەروەها پێکهاتەی سەرکردایەتی ئایینی و بڕیاردان بەشێکە لە ناسنامەی نەریتێک. لەم حاڵەتەدا ڕۆڵە دانپێدانراوەکان بەم شێوەیە باس دەکرێن: سەرۆک کاهین/خانمی باڵا لە هەندێک نەریتدا؛ زۆرێک لە گروپەکان سەربەخۆن. دەسەڵات دەتوانێت بەسەر سەرکردە ناوخۆییەکان، مامۆستایان، ئۆرگانە هەڵبژێردراوەکان، خێزانە ئایینییەکان، یان دەقە دەسەڵاتدارەکاندا دابەش بکرێت. لە زۆرێک لە ئایینەکاندا یەک ڕێکخراوی ناوەندی نییە و چەندین ناوەندی دەسەڵاتدار لە یەک کاتدا کاردەکەن؛ بۆیە مەرج نییە نازناوی دەسەڵات یان دامەزراوەیەک بەو مانایە بێت کە نوێنەرایەتی هەموو شوێنکەوتووانی دەکات لە سەرانسەری جیهاندا.

پانتایی جوگرافیای ئایینێک چ لە ڕووی مێژووییەوە و هەم لە ڕووی ئەمڕۆوە جیاواز بووە. کۆمەڵگاکانی پەیوەست بە ویکا لە کۆمەڵگە جیهانییەکاندا دەژین کە قەبارە و دابەشبوونیان جیاوازە و زمانی لایەنگران و دەقە سەرەتاییەکانی بزووتنەوەکە لە دەقەکان، فێرکارییەکان، یان گفتوگۆی ڕۆژانەی هەندێکیاندا ئامادەن. کۆچکردن، بازرگانی، پەروەردە، گۆڕانی سنوورە سیاسییەکان و بەرکەوتنی نێوان نەوەکان هەموویان کاریگەرییان لەسەر فۆرمەکانی ناوخۆیی پراکتیزەکردنی ئایینی هەبووە. لە ئەنجامدا ئەزموونی شوێنکەوتوویەک لە وڵاتێکدا ڕەنگە جیاوازییەکی بەرچاوی لەگەڵ شوێنکەوتوانی هەمان نەریت لە ناوچەیەکی دیکەدا هەبێت.

پۆلێنکردنی ئەم نووسینە بریتییە لە "جووڵە" و بۆ مەبەستی کەتەلۆگکردن بەکاردێت. ئەم ناوە حوکمدان نییە سەبارەت بە ڕەسەنایەتی، بەها، یان باڵادەستی هیچ گروپێک. سنوورەکانی نێوان ئایین، ئایین، بزووتنەوە و نەریتی کولتووری هەمیشە لە لێکۆڵینەوە و خۆناساندنی کۆمەڵگادا ڕوون نین؛ بە تایبەتی لەو نەریتانەی کە چەندین لقیان هەیە یان لەگەڵ نەریتە دراوسێکاندا تێکەڵاون. بوارەکانی ئەم لاپەڕەیە زانیاری سەرەتایی گەڕان دەدەن و مەبەست لێی جێگرتنەوەی گێڕانەوەی ناوخۆیی یان گفتوگۆکان نییە لەگەڵ شوێنکەوتووان.

مرۆڤ لە لێکۆڵینەوە لە بیروباوەڕی هەر پێکهاتەیەکدا، دەبێت جیاوازی نێوان دەقی فەرمی و پراکتیزەکردنی ڕاستەقینەی خەڵکیش لەبەرچاو بگرێت. ڕێزگرتن لە خوداوەند و خودا لە هەندێک لق و سووڕی سروشت و ئەخلاقی ڕێوڕەسمیدا باو و ئاساییە؛ بیروباوەڕ و پێکهاتە بۆ هەموو ویکانەکان وەک یەک نین. ئەم قسەیە پوختەیە بۆ پێشەکی؛ ئەندامانی خێزانێک، نەوەیەک، یان کۆبوونەوەیەک لەوانەیە جیاواز بن لەسەر لێکدانەوە، پلەی پابەندبوون، یان یەکەمایەتی بەهاکان. ئەم جۆرە جیاوازیانە لە مێژووی ئایینەکاندا دیاردەیەکی ئاساییە و نابێت وەک دژایەتییەکی سادە یان نەبوونی شوناسی هاوبەش لێکبدرێتەوە. بۆ تێگەیشتنێکی وردتر، هەر ئیدیعایەک دەبێت لە بەرامبەر مێژوو و زمان و چوارچێوەی کۆمەڵایەتی ئەو کۆمەڵگەیە بپێورێت.

ئەم پێشەکییە بە مەبەست جیاوازی دەکات لە نێوان زانیارییە تاڕادەیەک باش بەڵگەدارەکان و بابەتگەلێک کە گێڕانەوەی جیاوازیان هەیە. ئەو بەشانەی کە باس لە دامەزرێنەر یان کەسایەتی ناوەندی دەکەن دەڵێن: جیراڵد گاردنەر ڕۆڵێکی ناوەندی لە پێکهاتن و بڵاوبوونەوەی ویکای گاردنێریدا هەبووە؛ سەرچاوە و کرۆنۆلۆژیای مشتومڕی لەسەرە. ئەگەر نەریتێک یەک دامەزرێنەری نەبێت، ئەمە بەو مانایە نییە کە نەریتێک گرنگ نییە؛ زۆرێک لە ئایینەکان لە ڕێگەی پەرەسەندنی فرە نەوەیی و گواستنەوەی خێزانیی و ناوخۆییەوە پەرەیان سەندووە. هەروەها ژمارەکانی ناو خشتەی مێژوویی بۆ مەبەستی ڕێکخستنە و بانگەشەی ئەوە ناکەن کە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە بەروارێکی ناکۆکی لەسەر دابنێن.

بۆ تەواوکردنی توێژینەوەکە، مرۆڤ دەتوانێت لە یەک کاتدا ئاماژە بە نووسینە ناو ئایینییەکان و لێکۆڵینەوە ئەکادیمییەکان و مێژووی کۆمەڵایەتی بکات و جیاوازییەکانی ئامانجی هەر سەرچاوەیەک هەڵسەنگێنێت. ئەو ناونیشانانەی پەیوەستن بە دەق و یادەوەری ئەم کۆمەڵگەیە لە تۆماری ئێستادا بریتین لە: ڕێساکانی جەماعەت و ئەخلاقی تاکەکەسی؛ یەک یاسای گەردوونی نییە.. هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا مرۆڤ دەبێت گێڕانەوەی زارەکی و بەرهەمە مێژووییەکان و دیدگای گروپە جیاوازەکانیش ببینێت. هیچ پوختەیەکی گشتی ناتوانێت هەموو ئەزموونە تاکەکەسییەکان بگرێتەوە؛ ئەم پەیجە خاڵی دەستپێکی تێگەیشتنە نەک جێگرەوەی سەرچاوە تایبەتمەندەکان یان قسەی خودی فۆڵۆوەرەکان.