عەلەویزمی سوریا (العلويون)
عەلەوییەکانی سوریا کۆمەڵگەیەکی ئایینین کە ڕەگ و ڕیشەی مێژوویییان لە ژینگەی شیعەی سەدەکانی سەرەتای ئیسلامدا هەیە. زانایان سەرەتای ئەم نەریتە دەگەڕێننەوە بۆ عێراقی سەدەی نۆیەم، بەڵام دەبێت وریایی لە وردەکارییەکانی عەقیدەی ناوخۆییدا بگیرێتەبەر بەهۆی سنوورداربوونی سەرچاوە و نهێنی مێژوویی. ئەم پێکهاتە هاوشێوەی عەلەوییەکانی ئەنادۆڵ نییە.
بەستەرەکانی ئایین و مەزهەب
- پەیوەندییە مێژووییەکان
- ئیسلامی شیعە (التشيّع)
ناسنامەی ئایین یان مەزهەب
- ناو بە زمانی ڕەسەن
- العلويون
- هێماکان
- ئەو تاکە هێمایەی کە هەموو پێکهاتە ناسراوەکانی عەلەوییەکان قبوڵیان کردووە، نازانرێت.
- جۆر
- مەزهەب
- دامەزرێنەر یان کەسایەتی سەرەکی
- محەمەدی کوڕی نەسیر لە گێڕانەوەی مێژووییدا کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ژیان؛ ڕۆڵ و ناونیشانەکەی لە توێژینەوەدا بە شێوەیەکی ڕەخنەگرانە دەکۆڵرێتەوە.
- مێژووی سەرهەڵدان (ڕوونکردنەوەی مێژوویی)
- پێدەچێت بنەچەی مێژوویی لە عێراق لە سەدەی نۆی زایینیدا بێت؛ پێکهاتن و گواستنەوەی دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان بۆ سوریا لە چەند قۆناغێکدا ڕوویدا.
- بەرواری وردی سەرهەڵدان
- دەربارەی 850 گریگۆریان
- شوێنی سەرهەڵدان (کیشوەر)
- ئاسیا
- شوێنی سەرهەڵدان (وڵات)
- عێراقی مێژوویی؛ پاشان سوریا
- شوێنی سەرهەڵدان (شار)
- عێراق؛ دواتر ناوچە کەنارییەکان و شاخاوییەکانی ڕۆژئاوای سوریا
- ڕەچەڵەکی مێژوویی
- ئینسایکلۆپیدیای ئۆکسفۆرد، عەلەوییەکان وەک لقێک لە شیعەی سەرەتایی وەسف دەکات کە سەرچاوەکەی لە عێراقی سەدەی نۆیە. ئیرانیکا جەخت لەوە دەکاتەوە کە سەرچاوەی ورد و زۆرێک لە وردەکارییەکانی مێژووی سەرەتایی ڕوون نییە و گێڕانەوەی زانستی جیاوازن.
- باوەڕە سەرەکییەکان
- گرنگیدانی تایبەت بە عەلی و نەریتە ڕازیی و ڕێوڕەسمییەکان و هەندێک فێرکاری ڕازیی؛ بەهۆی سنوورداربوونی سەرچاوە گشتیەکان، وەسفە وردەکان دەبێت بۆ سەرچاوە ئەکادیمییە بەڵگەدارەکان جێبهێڵرێن.
- خوا یان خواکان
- یەک خودا؛ فۆرمولاسیۆنە تیۆلۆژییەکان لە سەرچاوە ناوخۆییەکان و لێکۆڵینەوە دەرەکییەکان جیاوازن و هەندێکجاریش سەرچاوەی ناکۆکین.
- پێغەمبەران یان کەسایەتییە پیرۆزەکان
- عەلی و محمد و سەلمان فارسی لە زۆر ڕاپۆرتی پەیوەست بە نەریتی عەلەوییەکان؛ لێکدانەوە ناوخۆییەکان یەکسان و گشتی نین.
- ڕێوڕەسم و مەناسیک
- ڕێوڕەسمی جەماعەت و بۆنە ئاینییەکان؛ هەندێک لە ڕێوڕەسمەکان لەناو کۆمەڵگان و وەسفە وردەکان دەبێت وریا بن.
- پەرستگاکان
- مەزارگە ناوخۆییەکان لە ناوچە عەلەوییەکان لە سوریا و شوێنەکانی پەرستنی کۆمەڵایەتی؛ دابەشبوونی فەزایی هەمەچەشنە.
- ڕۆژ و بۆنە گرنگەکان
- جەژنە ئیسلامییەکان و بۆنە ناوخۆییەکان؛ شێوازی ئاهەنگگێڕانیان لە نێوان کۆمەڵگا و ناوچەکاندا جیاوازە.
- یاسا و حوکمە گرنگەکان
- نەریتە ڕێوڕەسمییەکان و ڕێساکانی ناو کۆمەڵگا؛ وردەکارییەکان سنووردارن بەهۆی پاراستنی مێژوویی فێرکارییەکان لە سەرچاوە گشتییەکاندا.
- ناوچە جوگرافییەکانی شوێنکەوتووان
- سوریا و بەتایبەت ڕۆژئاوای ئەو وڵاتە؛ کۆمەڵگاکانی تورکیا و کۆچەکانی ناوچەییش ئامادەن.
- زمانە ئایینییەکان
- عەرەبی؛ زمانی کۆمەڵگا کۆچبەرەکانیش بەکاردەهێنرێن.
- سەرکردەکان
- سەرکردە ئاینییەکان و شێخەکانی ناوخۆ؛ هیچ یەک بوونێک نییە کە نوێنەرایەتی هەموو عەلەوییەکان بکات.
عەلەوییەکانی سوریا پێکهاتەیەکی ئایینی و خاوەن مێژوو و ناسنامەیەکی جیاوازن لە جیهانی عەرەبیدا. توێژینەوەی ئۆکسفۆرد سەرچاوەی ئەم نەریتە دەگەڕێنێتەوە بۆ عێراقی سەدەی نۆ و وەک لقێکی شیعەی سەرەتایی وەسفی دەکات. ئینسایکلۆپیدیای توێژینەوەی ئۆکسفۆرد: عەلەوییەکان.
کۆدەنگییەکی تەواو لەسەر سەرەتاو ڕەوتی مێژوویی ئەم کۆمەڵگایە نییە. ئێرانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە سەرچاوەی نوسەیرییەکان/عەلەوییەکان ناڕوونە و ڕوونکردنەوە جۆراوجۆرەکان، هەندێکجار ناتەبا، خراوەتەڕوو: ئێرانیکا: نوسەیریەکان. بەو پێیەی هەندێک فێرکاری لەناو کۆمەڵگادا پارێزراون و سەرچاوە ڕەسەنەکان سنووردارن، ڕاست نییە وردەکارییەکانی عەقیدەی بەبێ ئاماژەی ئەکادیمی بگەڕێنرێتەوە.
نابێت عەلەوییەکانی سوریا لەگەڵ عەلەوییەکانی ئەنادۆڵ تێکەڵ بکرێن؛ لێکچوونی ناوەکان لە زمانە جیاوازەکاندا دوو مێژووی جیاواز دەمامک دەکات. ئەم نووسینە سەرنج دەخاتە سەر جیاکارییە زاراوەییەکان، سەرچاوەی گشتی و سنووری متمانەپێکراوی سەرچاوەکان، بە دوورکەوتنەوە لە گشتاندنەکان بۆ هەموو تاک و ناوچەکان.
لق و پێگەی عەلەویزمی سوریا لە پۆلێنکردنی ئایینەکاندا
عەلەویزمی سوری یان نوسەیری و عەلەویزمی ئەنادۆڵ یەک پێکهاتە و نەریت نین. ناوی هاوشێوە و پاشخانی مێژوویی شیعە بەس نییە بۆ تێکەڵکردنی ئەو دووانە؛ پەیوەندی هەریەکەیان بە ئیسلام و خۆناساندنی شوێنکەوتووانی دەبێت بە جیا دەرببڕدرێت.
ڕێبەری پۆلێنکردن: ئەتڵەسی بینراو و لقی ئایینە جیهانییەکان، چاپ. ۱۵ تشرینی یەکەم ۲۰۲۶ ، لاپەڕەکان 7 .
بۆچوونی تۆ
بۆچوون بنووسە بەبێ تۆمارکردن
لێدوانەکەت دوای پەسەندکردنی بەڕێوەبەرایەتی پیشان دەدرێت. وشەی ناشیرین و سووکایەتی ڕێگەپێدراو نییە؛ لێدوانی بێ ئەم شتانە پەسەند دەکرێت. ناوی هەڵبژێردراوت دەتوانێت ناوی خوازراو یان ناڕاستەقینە بێت.