الأديان والمذاهب
۱۰۰ مطلب
شینتو (神道)مجموعه‌ای از سنت‌های ژاپنی دربارهٔ کامی‌ها، پاکیزگی و پیوند جامعه و سرزمین؛ با بودیسم و دیگر سنت‌ها قرن‌ها همزیستی داشته است. کامی‌ها می‌توانند نیروها، نیاکان یا موجودات مقدس باشند؛ شینتو یک اعتقادنامهٔ واحد و خالق یگانهٔ الزامی ندارد.کنفوسیوسی (儒教 · 儒學)سنتی اخلاقی و فکری با اثر عمیق بر آموزش و حکومت در چین، کره، ژاپن و ویتنام؛ گاه دین، فلسفه یا نظام آیینی توصیف می‌شود. رِن (انسان‌دوستی)، آیین، مسئولیت، آموزش و هماهنگی اجتماعی محوری‌اند؛ دیدگاه دربارهٔ جایگاه دینی آن متفاوت است.دین‌های مردمی چین (中国民间信仰)عنوانی فراگیر برای آیین نیاکان، خدایان محلی، زیارت، جشن و عمل معبدی در میان جوامع چینی؛ مرز آن با بودیسم، دائوئیسم و کنفوسیوسی همیشه روشن نیست. احترام به نیاکان، کامیابی، حفاظت و توازن کیهانی رایج‌اند؛ باورها به منطقه و خانواده وابسته‌اند.آیین بهائی (بهائی آئینی · Baháʼí Faith)دینی جهانی که در ایران سدهٔ نوزدهم پدید آمد و سپس در جوامع متعدد گسترش یافت؛ نهادهای انتخابی محلی، ملی و جهانی دارد. یگانگی خدا، وحدت ادیان و یگانگی نوع بشر از اصول محوری‌اند؛ آموزهٔ ظهور تدریجی ادیان در الهیات بهائی مهم است.زرتشتی‌گری (زرتشتی دین · Mazdayasna)از ادیان کهن ایرانی با میراثی در دوره‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی؛ پس از اسلام نیز جوامع زرتشتی در ایران و هند تداوم یافتند. انتخاب اخلاقی میان راستی و دروغ، اندیشه و گفتار و کردار نیک و پرستش اهورامزدا از اصول محوری است.جینیسم ترتاپنتی (तेरापंथ)شاخه‌ای از شویتامبَر استهانکواسی با رهبری واحد آچاریا و جنبش انوورات که در سدهٔ بیستم گسترش یافت. انضباط رهبانی، اهیمسا و خودمهاری جین برجسته است؛ نهاد و سلسلهٔ رهبری آن مشخصهٔ این شاخه است.سیکیسم (ਸਿੱਖੀ · ਸਿੱਖ ਧਰਮ)دینی برخاسته از پنجاب با ده گوروی انسانی و گورو گرانت صاحب به‌عنوان مرجع معنوی؛ خالصه در سدهٔ هفدهم سازمان یافت. باور به خدای یگانه، یاد خدا، کار صادقانه، خدمت و برابری انسان‌ها از اصول مهم‌اند.جنبش نیرانکاری (निरंकारी · निरंकारी मिशन)نام نیرانکاری برای جریان‌های متفاوتی به کار رفته است؛ نیرانکاری تاریخی بر خدای بی‌صورت و اصلاح آیین تأکید داشت و مأموریت نیرانکاری معاصر سازمان جداگانه‌ای است. یگانگی خدا و عبادت بی‌صورت مهم است؛ نسبت هر شاخه با جریان اصلی سیک و گورو گرانت صاحب باید با نام دقیق آن مشخص شود.سیک‌های نامدهاری (ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ)جریانی درون تاریخ سیک با تمرکز بر تکرار نام خدا، زندگی ساده و انضباط جماعتی؛ برخی پیروان دربارهٔ تداوم گورو انسانی دیدگاهی متفاوت از جریان اصلی دارند. توحید و ارادت به گورو نانک و گورو گرانت صاحب در کنار سنت رهبری نامدهاری؛ جایگاه رام سینگ موضوع تفاوت دیدگاه است.جینیسم استهانکواسی (स्थानकवासी)شاخه‌ای از شویتامبَر که عبادت بی‌شمایل را ترجیح می‌دهد و به مطالعه، مراقبه و نیایش در سالن‌های جماعتی اهمیت می‌دهد. اهیمسا و رهایی جین با نقد شمایل‌پرستی معبدی همراه است؛ این دیدگاه مختص همین شاخه است.جینیسم شویتامبَر (श्वेताम्बर जैन)سنت جین که راهبان آن جامهٔ سفید می‌پوشند و مجموعهٔ آگاما را مرجع می‌دانند؛ درون آن مورتی‌پوجک، استهانکواسی و ترتاپنتی قرار دارند. اهیمسا، کارما و رهایی محورند؛ شویتامبَر در شماری از مسائل متنی و آیینی با دیگمبَر تفاوت دارد.جینیسم (जैन धर्म)دینی مستقل در جنوب آسیا با تاریخ رهبانی، فلسفهٔ چندسویه و اخلاق سخت‌گیرانهٔ پرهیز از آسیب؛ دو سنت بزرگ دیگَمبَر و شویتامبَر دارد. اهیمسا، جیوَه، کارما و رهایی محوری‌اند؛ جهان بدون خالق یگانه تبیین می‌شود.بودیسم هوآ هائو (Phật giáo Hòa Hảo)جنبشی بودایی ویتنامی با تأکید بر عمل ساده، اخلاق، خدمت و عبادت در خانه؛ تاریخ آن با جامعهٔ جنوب ویتنام پیوند دارد. سه گوهر بودایی و زندگی اخلاقی محوری است؛ جنبش در برخی مناسک بر سادگی و کاهش تشریفات تأکید می‌کند.جینیسم دیگمبَر (दिगम्बर जैन)سنتی جین با آیین رهبانی ویژه؛ راهبان کامل در آرمان تاریخی آن از پوشاک دنیوی دست می‌کشند، در حالی که راهبه‌ها و پیروان غیررهبانی قواعد خود را دارند. اهیمسا و رهایی روح محوری است؛ دیگمبَر و شویتامبَر در متون، شمایل‌نگاری و برخی احکام تفاوت دارند.سوکا گاکای (創価学会)جنبشی نوین در سنت بودیسم نیچیرن که از آموزش و کنش اجتماعی آغاز شد و پس از جنگ جهانی دوم رشد بین‌المللی یافت؛ از نهادهای نیچیرنی دیگر جداست. سوترا لوتوس، نیچیرن و ارزش‌آفرینی در زندگی روزانه در آموزهٔ جنبش برجسته‌اند؛ تفسیر تاریخی درون و بیرون آن محل گفت‌وگوست.بودیسم شینگون (真言宗)مدرسه‌ای ژاپنی از بودیسم وجره‌یانه با آیین‌های تانتریک، ماندالا و متون эзoteric؛ شاخه‌ها و نهادهای مستقلی دارد. بودای کیهانی داینیچی نیورای و امکان بیداری در همین بدن در الهیات شینگون اهمیت دارند.بودیم سئون کره‌ای (선불교)سنت مراقبه‌محور کره‌ای در خانوادهٔ چَن، ذن و تیِن؛ امروز در کنار سنت‌های متنی و نیایشی بودایی کره حضور دارد. مراقبهٔ سئون، بینش و مطالعهٔ بودایی با سنت‌های محلی و مهایانه پیوند دارد؛ روش‌های مدارس متفاوت است.بودیسم ناویانه (नवयान बौद्ध धम्म)بازخوانی مدرن بودیسم در هند که با برابری اجتماعی و رهایی از نظام کاستی پیوند دارد؛ پیروان آن عمدتاً از جوامع دالیت‌اند. اخلاق، خرد، برابری و کنش اجتماعی در تفسیر آمبدکاری برجسته‌اند؛ این رویکرد با برخی صورت‌های سنتی رهبانی تفاوت دارد.بودیم چَن (禅宗 · Chán)سنت چینی مهایانه که در ژاپن ذن، در کره سئون و در ویتنام تیِن تأثیر گذاشت؛ هوی‌ننگ از چهره‌های مهم تاریخ آن است. مراقبه و بصیرت مستقیم همراه با مطالعهٔ متون و آموزه‌های مهایانه؛ برداشت «ذهن‌به‌ذهن» تعبیر سنتی انتقال است.ذن (禅 · Zen)خانواده‌ای از مکاتب مهایانه با تأکید بر مراقبهٔ نشسته، انضباط و انتقال استاد؛ سوتو و رینزای از شاخه‌های مهم ژاپنی‌اند. بیداری در تجربهٔ مستقیم و تمرین مراقبه برجسته است؛ این تعبیر نفی متون نیست و مدارس ذن رویکردهای مختلف دارند.بودیسم وجره‌یانه (वज्रयान · 金剛乘)شاخه‌ای از بودیسم با آیین‌های مانتره، ماندالا و انتقال استاد به شاگرد؛ تبت، بوتان، نپال و مغولستان مراکز تاریخی آن‌اند. هدف بیداری با استفاده از روش‌های تانتریک و بینش بودایی دنبال می‌شود؛ آموزه‌ها نیازمند تفسیر درون هر خط انتقال‌اند.بودیسم تبتی (བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས)خانواده‌ای از سنت‌های بودایی هیمالیا با چهار مدرسهٔ اصلی نیینگما، کاگیو، ساکیا و گلوگ؛ متن‌های تبتی و وجره‌یانه در آن جایگاه دارند. دارما، شفقت، بودی‌چیتا و روش‌های تانتریک در چارچوب خطوط انتقال آموزش داده می‌شوند؛ مدارس از نظر فلسفه و آیین تفاوت دارند.بودیسم پاک‌سرزمین (净土宗 · 淨土教)سنت مهایانه‌ای با محوریت آمیتابه بودا و آرزوی تولد دوباره در پاک‌سرزمین؛ در چین، ژاپن، کره و ویتنام شاخه‌های متعدد دارد. شفقت آمیتابه و امکان یاری در مسیر بیداری مهم است؛ نسبت اعتماد، کوشش و مراقبه بین شاخه‌ها تفاوت دارد.بودیسم نیچیرن (日蓮仏教)خانواده‌ای از مکاتب ژاپنی که سوترا لوتوس را متن محوری می‌دانند؛ سازمان‌های نیچیرنی امروز در نسبت با میراث نیچیرن متفاوت‌اند. اهمیت سوترا لوتوس و امکان بیداری در زندگی کنونی برجسته است؛ گروه‌ها تفسیر و نهادهای خاص خود را دارند.بودیسم ترواده (เถรวาท · Theravāda)سنتی بودایی با محوریت مجموعهٔ پالی و جامعهٔ رهبانی؛ در سریلانکا، میانمار، تایلند، لائوس و کامبوج حضور گسترده دارد. چهار حقیقت شریف، راه هشتگانه و آرمان آرهت در آموزهٔ کلاسیک برجسته‌اند؛ عمل معاصر شامل طیف وسیعی از مراقبه و نیایش است.