Μανιχαϊσμός (ܡܢܝܚܝܐ)

Προφίλ θρησκείας

Όνομα στην αρχική γλώσσα

ܡܢܝܚܝܐ

Σύμβολα

Συμβολικά σημάδια φωτός και σκότους σε διάφορες εκδοχές· κανένα ενιαίο, παγκοσμίως καθιερωμένο σύμβολο

τύπος

Θρησκεία

Ιδρυτής ή κεντρική φιγούρα

Μάνη (περίπου ۲۱۶ – ۲۷۴ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ)

Ημερομηνία προέλευσης (ιστορικό πλαίσιο)

Ο Μάνης ίδρυσε αυτή τη θρησκεία τον 3ο αιώνα μ.Χ. η δημόσια ανακοίνωση του καλέσματός του λαμβάνει συνήθως χώρα γύρω στο έτος. ۲۴۰ Πιστεύεται ότι χρονολογείται από το 1000 μ.Χ., αλλά η ακριβής ημερομηνία και οι λεπτομέρειες της τοποθεσίας και του χρόνου αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Ακριβής ημερομηνία προέλευσης

Για 240 γρηγοριανός

Τόπος καταγωγής (ήπειρος)

Ασία

Τόπος καταγωγής (χώρα)

Σασσανιδική Αυτοκρατορία· σημερινή Μεσοποταμία

Τόπος καταγωγής (πόλη)

Η περιοχή της Κτησιφώντας και της Βαβυλώνας, με αμφισβητούμενες λεπτομέρειες

Ιστορική προέλευση

Ο Μάνι μεγάλωσε σε ένα θρησκευτικό και πολύγλωσσο περιβάλλον στη Μεσοποταμία. Χρησιμοποιώντας ποικίλες γλώσσες και ιεραποστολικά δίκτυα, ο Μανιχαϊσμός διατύπωσε διδασκαλίες για το φως και το σκοτάδι σε διάλογο με τις χριστιανικές, περσικές και βουδιστικές παραδόσεις. Δεν θα πρέπει να θεωρείται άμεσο παρακλάδι καμίας από αυτές τις θρησκείες.

Βασικές πεποιθήσεις

Ο υλικός κόσμος είναι μια σκηνή ανάμειξης φωτός και σκότους· η απελευθέρωση συνδέεται με τη γνώση, την ηθική αυτοσυγκράτηση και την απελευθέρωση σωματιδίων φωτός. Οι διατυπώσεις και η ορολογία διέφεραν σε διαφορετικές κοινωνίες και περιόδους.

Θεμέλια του μονοθεϊσμού

Ο Μανιχαϊσμός περιγράφει μια κοσμική σύγκρουση μεταξύ του Βασιλείου του Φωτός και του βασιλείου του Σκότους. Ο υπέρτατος Πατέρας του Μεγαλείου είναι η πηγή του θεϊκού βασιλείου, αλλά η παράδοση είναι κλασικά δυϊστική και όχι μια απλή διδασκαλία ότι ένας δημιουργός δημιούργησε και το καλό και το κακό.

Προφητεία

Ο Μάνι παρουσιάστηκε ως ο τελευταίος απόστολος σε μια διαδοχή θεϊκών αγγελιοφόρων που περιλάμβαναν προγενέστερες μορφές όπως ο Ζωροάστρης, ο Βούδας και ο Ιησούς. Οι διδασκαλίες του Μάνι καταγράφηκαν σε ένα σημαντικό σύνολο γραπτών κειμένων και προσαρμόστηκαν για κοινότητες σε πολλές γλώσσες.

Ανάσταση και μετά θάνατον ζωή

Οι μανιχαϊστικές πηγές δίνουν έμφαση στην απελευθέρωση και τον διαχωρισμό του φωτός από την ύλη στο τέλος της κοσμικής διαδικασίας, όχι σε μια ομοιόμορφη διδασκαλία περί σωματικής ανάστασης. Οι αφηγήσεις για το ατομικό πεπρωμένο περιλαμβάνουν τη μετά θάνατον διέλευση της ψυχής και, για πολλούς, τη μετεμψύχωση πριν από την τελική κρίση.

Άποψη για τις ιδιότητες του Θεού

Η μανιχαϊστική κοσμολογία κατονομάζει μια σύνθετη θεϊκή ιεραρχία, που περιλαμβάνει τον Πατέρα του Μεγαλείου και μορφές όπως η Μητέρα της Ζωής, το Ζωντανό Πνεύμα και ο Αρχέγονος Άνθρωπος. Αυτά είναι στοιχεία μιας μυθικής κοσμολογίας και δεν θα πρέπει να συμπυκνώνονται σε μια συμβατική λίστα χαρακτηριστικών ενός Θεού.

Κοινωνικοί, οικονομικοί και νομικοί κανόνες

Οι ιστορικές μανιχαϊστικές κοινότητες διέκριναν τους Εκλεκτούς, οι οποίοι ακολουθούσαν απαιτητικές αρχές μη βλάβης και αποχής, από τους Ακροατές, οι οποίοι τους υποστήριζαν και ακολουθούσαν λιγότερο περιοριστικές υποχρεώσεις. Αυτοί οι αρχαίοι κοινοτικοί κανόνες δεν αποτελούν έναν ενιαίο σύγχρονο νομικό κώδικα για όλους τους ανθρώπους.

Σχέση με την επιστήμη

Ο Μανιχαϊσμός είναι μια αρχαία θρησκευτική κοσμολογία, όχι μια σύγχρονη επιστημονική θεωρία. Οι εξηγήσεις του για το φως, την ύλη και την κοσμική ιστορία ανήκουν στη θεολογική μυθολογία του. Τα ιστορικά μανιχαϊκά κείμενα και οι γλώσσες παραμένουν σημαντικά θέματα ακαδημαϊκής μελέτης.

Ηθική και ανθρώπινες αξίες

Η μανιχαϊστική ηθική επιδίωκε να αποφύγει την περαιτέρω εμπλοκή του θείου φωτός στην ύλη. Οι Εκλεκτοί συνδέονταν με την αυστηρή μη πρόκληση βλάβης και την αποχή, ενώ οι Ακροατές υποστήριζαν την κοινότητα μέσω διαβαθμισμένων πρακτικών. Οι λεπτομέρειες διέφεραν ανάλογα με την περίοδο και την περιοχή.

Θάνατος και μεταθανάτια ζωή

Οι μανιχαϊστικές διδασκαλίες περιγράφουν την μοίρα της ψυχής μετά θάνατον, συμπεριλαμβανομένου του καθαρισμού ή της μετεμψύχωσης για πολλούς, και ενός τελικού κοσμικού διαχωρισμού στον οποίο το φως απελευθερώνεται από την ύλη. Οι συγκεκριμένες αφηγήσεις ποικίλλουν ανάλογα με το κείμενο και την ιστορική κοινότητα.

Άποψη για τον ανθρώπινο πόνο και τη δικαιοσύνη

Η ταλαιπωρία ερμηνεύεται μέσα σε μια κοσμική αφήγηση του φωτός που είναι μπλεγμένη με το σκοτάδι και την ύλη. Η απελευθέρωση εξαρτάται από τη γνώση και το θρησκευτικό έργο της απελευθέρωσης του φωτός. Αυτή είναι μια θεολογική αφήγηση, όχι ένας ισχυρισμός ότι τα θύματα αξίζουν ταλαιπωρία ή ότι η κοινωνική αδικία πρέπει να γίνει αποδεκτή.

Θεός ή θεότητες

Η μανιχαϊστική κοσμολογία μιλάει για τον Πατέρα του Μεγαλείου, τη Μητέρα της Ζωής, τον Πρώτο Άνθρωπο και τα Φωτεινά Όντα· αυτές οι έννοιες δεν είναι ταυτόσημες με το μοντέλο του Ενός Θεού των Αβρααμικών θρησκειών.

Προφήτες ή ιερές μορφές

Μάνη· ο Ιησούς σε ορισμένες μανιχαϊστικές θέσεις· ο Βούδας και ο Ζωροάστρης ως προκάτοχοι ή δάσκαλοι στην μανιχαϊστική αφήγηση

Τελετουργίες και πρακτικές

Προσευχή, νηστεία, εξομολόγηση και κοινοτικές τελετουργίες· οι πρακτικές διέφεραν μεταξύ των εκλεκτών και των απίστων.

Χώροι λατρείας

Τόποι συγκέντρωσης και προσευχής των Μανιχαϊκών· δεν είναι γνωστά μεμονωμένα, ολοκληρωμένα αρχιτεκτονικά λείψανα που να είναι ειδικά Μανιχαϊκά.

Σημαντικές μέρες και περιστάσεις

Η μηνιαία νηστεία και η γιορτή του Μπάμα ήταν σημαντικές στις αναφερόμενες παραδόσεις· ο χρόνος και η μορφή τους ποικίλλουν σε διαφορετικές πηγές.

Σημαντικοί κανόνες και αποφάσεις

Οι εκλεκτοί τηρούσαν αυστηρή αποχή όσον αφορά το φαγητό, την περιουσία και τη ζημιά. Οι δόκιμοι είχαν διαφορετικές θρησκευτικές ευθύνες.

Γεωγραφική κατανομή οπαδών

Σε διάφορες περιόδους της Μεσοποταμίας, του Ιράν, της Κεντρικής Ασίας, της Ινδίας, της Βόρειας Αφρικής, της Ευρώπης και της Κίνας, σήμερα δεν έχει απομείνει καμία μεγάλη συνεχής κοινωνία.

Θρησκευτικές γλώσσες

Συριακή, Μέση Περσική, Πάρθικη, Σογδιανή, Κοπτική, Ελληνική και Κινεζική σε διαφορετικές περιόδους και περιοχές

ηγέτες

Μάνη· έπειτα δίκτυα τοπικών Μανιχαϊστών επισκόπων και ηγετών σε διάσπαρτες κοινότητες