ادیان و مذاهب
۱۵۰ مطلب
جنبش قدیسان آخرالزمان (Latter Day Saint movement)تاریخ و شکل‌گیری جنبش قدیسان آخرالزمان با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش مسیحی آمریکای شمالی در سدهٔ نوزدهم. جوزف اسمیت بنیان‌گذار جنبش قدیسان آخرالزمان بود. مسیح‌محور و مبتنی بر کتاب مقدس و کتاب مورمون؛ شاخه‌های این جنبش تعالیم و سازمان‌های متفاوت دارندیهودیت (יהדות · Yahadut)یهودیت سنت دینی و قومی دیرپایی است که تاریخ آن با اسرائیل باستان، تبعید بابلی، شکل‌گیری متون عبری و سپس تفسیر ربانی پیوند دارد. پیمان، توحید، تورات، عدالت و مسئولیت اخلاقی از محورهای مهم‌اند؛ برداشت‌های یهودی از خدا و تفسیر متن یکدست نیست.شاهدان یهوه (Jehovah’s Witnesses)تاریخ و شکل‌گیری شاهدان یهوه با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش کتاب‌پژوهی آمریکای شمالی در اواخر سدهٔ نوزدهم. چارلز تاز راسل از بنیان‌گذاران انجمن کتاب‌پژوهی بود. تفسیر غیرتثلیثی از مسیحیت، تأکید بر نام یهوه و پادشاهی خداعلم مسیحی (Christian Science)تاریخ و شکل‌گیری علم مسیحی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش دینی ایالات متحده در اواخر سدهٔ نوزدهم. مری بیکر ادی بنیان‌گذار و نویسندهٔ متن محوری بود. تفسیر معنوی از مسیحیت و شفا؛ آموزه‌ها در کتاب اصلی جنبش تدوین شده‌اندکواکر؛ جامعهٔ دوستان (Religious Society of Friends)تاریخ و شکل‌گیری کواکر؛ جامعهٔ دوستان با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش دینی انگلستان سدهٔ هفدهم. جورج فاکس از چهره‌های اصلی آغازین. تأکید بر تجربهٔ درونی حضور الهی، صداقت و صلح؛ الهیات کواکرها متنوع استکلیسای ارتدوکس توحیدو اتیوپی (Ethiopian Orthodox Tewahedo Church)تاریخ و شکل‌گیری کلیسای ارتدوکس توحیدو اتیوپی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: مسیحیت اتیوپی از سدهٔ چهارم؛ کلیسای مستقل در ۱۹۵۹. سنت محلی مسیحی؛ فرومنتیوس در روایت تاریخی آغازین برجسته است. الهیات توحیدو و میراث مسیحی اتیوپی، با تقویم و متون سنتی خاصکلیسای ارتدوکس قبطی (Coptic Orthodox Church)تاریخ و شکل‌گیری کلیسای ارتدوکس قبطی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: سنت مسیحی مصر؛ جدایی نهادی پس از شورای کالسدون. سنت کلیسای مصر؛ مرقس رسول در سنت قبطی از بنیان‌گذاران نخستین شمرده می‌شود. الهیات میافیزیتی، میراث رهبانی مصر و سنت liturgical قبطیکلیسای مشرق (Church of the East)تاریخ و شکل‌گیری کلیسای مشرق با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: سنت مسیحی سریانی شرق؛ استقلال نهادی در سده‌های آغازین. سنت رسولی شرق؛ توصیف‌های تاریخی مسیح‌شناختی در منابع باید با دقت خوانده شود. میراث سریانی شرقی و عبادت‌نامهٔ باستانی؛ هویت امروز در کلیساهای گوناگون ادامه داردکلیسای حواری ارمنی (Armenian Apostolic Church)تاریخ و شکل‌گیری کلیسای حواری ارمنی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: کلیسای ملی ارمنستان در اوایل سدهٔ چهارم به رسمیت حکومتی یافت. سنت حواری؛ گریگور روشنگر از چهره‌های محوری. مسیحیت حواری با سنت ارمنی و مسیح‌شناسی مشرقیپنطیکاستی (Pentecostalism)تاریخ و شکل‌گیری پنطیکاستی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش جهانی سدهٔ بیستم؛ آزوسا استریت ۱۹۰۶ نقطهٔ کانونی تاریخی است. پیشگامان متعدد؛ چارلز پارهم و ویلیام سیمور از چهره‌های آغازین. تأکید بر تجربهٔ روح‌القدس و مواهب روحانی؛ الهیات کلیساها یکسان نیستمتدیست (Methodism)تاریخ و شکل‌گیری متدیست با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش نوزایی در انگلستان سدهٔ هجدهم. جان وسلی و چارلز وسلی از چهره‌های آغازین. قداست عملی، فیض و رشد معنوی؛ آموزه‌ها به کلیسای متدیست مربوط وابسته‌اندمنونایت (Mennonite Church)تاریخ و شکل‌گیری منونایت با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: سنت آناباپتیستی هلندی و سوئیسی در سدهٔ شانزدهم. منو سیمونز از چهره‌های نام‌بخش و سازمان‌دهنده. شاگردی مسیح، جماعت، صلح‌طلبی در بسیاری از شاخه‌ها و کمک متقابلآناباپتیست (Anabaptism)تاریخ و شکل‌گیری آناباپتیست با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش اصلاح دینی رادیکال در سوئیس سدهٔ شانزدهم. کنراد گربل و اصلاح‌گران هم‌دوره از چهره‌های آغازین. تعمید ایمانداران، جماعت اختیاری، صلح‌طلبی در بسیاری از شاخه‌ها و جدایی نسبی کلیسا و دولتادونتیست روز هفتم (Seventh-day Adventist Church)تاریخ و شکل‌گیری ادونتیست روز هفتم با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: سازمان کلیسایی در ایالات متحدهٔ سدهٔ نوزدهم شکل گرفت. جنبش ادونتیست؛ الن جی. وایت از چهره‌های اثرگذار است. انتظار بازگشت مسیح، رعایت شنبه و سلامت؛ اصول رسمی کلیسا مدون استمسیحیت اصلاح‌شده (Reformed Christianity)تاریخ و شکل‌گیری مسیحیت اصلاح‌شده با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: اصلاح دینی سدهٔ شانزدهم در سوئیس و اروپا. اولریش تسوینگلی، ژان کالون و اصلاح‌گران متعدد. حاکمیت خدا، عهد و اقتدار کتاب مقدس در سنت‌های گوناگون؛ صورت‌های الاهیاتی یکسان نیستپرسبیتری (Presbyterianism)تاریخ و شکل‌گیری پرسبیتری با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: صورت نهادی اصلاح‌شده در اسکاتلند سدهٔ شانزدهم. جان ناکس از چهره‌های اصلی شکل‌گیری نهادی بود. الهیات اصلاح‌شده و ادارهٔ کلیسا به‌وسیلهٔ شوراهای مشایخ منتخبلوتری (Lutheranism)تاریخ و شکل‌گیری لوتری با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: اصلاح دینی آلمان در سدهٔ شانزدهم. مارتین لوتر و همکاران اصلاح‌گر. تأکید بر فیض، ایمان و اهمیت کتاب مقدس؛ اعترافات لوتری در بیان آموزه‌ها نقش دارندباپتیست (Baptist Christianity)تاریخ و شکل‌گیری باپتیست با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش‌های باپتیستی انگلیسی و هلندی در سدهٔ هفدهم. پیشگامان متعدد؛ جان اسمیت از چهره‌های آغازین. تعمید ایمانداران، آزادی وجدان و استقلال جماعت محلی در بسیاری از کلیساهاانگلیکان (Anglicanism)تاریخ و شکل‌گیری انگلیکان با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: کلیسای انگلستان در سدهٔ شانزدهم از اقتدار رم جدا شد؛ ریشه‌های قدیمی‌تر بریتانیایی دارد. اصلاح دینی انگلستان؛ هنری هشتم در جدایی سلطنتی نقش داشت، نه بنیان‌گذار یگانهٔ الهیات. ترکیبی تاریخی از میراث کاتولیکی و اصلاح پروتستانی؛ طیف الاهیاتی گستردهپروتستانتیسم (Protestantism)تاریخ و شکل‌گیری پروتستانتیسم با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جنبش اصلاح دینی اروپای سدهٔ شانزدهم؛ ۱۵۱۷ تاریخ نمادین آغاز اصلاح است. مارتین لوتر، اولریش تسوینگلی، ژان کالون و اصلاح‌گران دیگر. تأکیدهای متفاوت بر کتاب مقدس، ایمان و اصلاح کلیسا؛ الهیات و سازمان در شاخه‌ها بسیار متنوع استکلیساهای ارتدوکس مشرقی (Oriental Orthodox Churches)تاریخ و شکل‌گیری کلیساهای ارتدوکس مشرقی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: پس از شورای کالسدون در سدهٔ پنجم، مسیر کلیسایی جداگانه یافتند. سنت رسولی در کلیساهای قبطی، ارمنی، سریانی و اتیوپیایی. سنت‌های مسیح‌شناختی غیرکالسدونی؛ خود این کلیساها برداشتشان را مسیح‌شناسی میافیزیتی می‌نامندکلیسای ارتدوکس شرقی (Eastern Orthodox Church)تاریخ و شکل‌گیری کلیسای ارتدوکس شرقی با زمینهٔ تاریخی زیر پیوند دارد: جدایی تدریجی شرق و غرب؛ سال ۱۰۵۴ نماد تاریخی مهمی است نه تنها لحظهٔ جدایی. سنت رسولی؛ کلیساهای خودمختار شکل تاریخی جداگانه دارند. نیقیه‌ای، آیین‌های مقدس، الهیات پدران کلیسا و اهمیت نیایش و شمایلمسیحیت (Christianity)در بستر یهودیت سدهٔ نخست پدید آمد و به‌تدریج به سنتی جهانی با کلیساها و الهیات متنوع تبدیل شد ایمان به خدا، عیسی مسیح، کتاب مقدس و امید به رستگاری؛ آموزهٔ تثلیث در بیشتر کلیساها محوری استکلیسای کاتولیک (Catholic Church)پیوند با سنت رسولی، هفت آیین مقدس، اقتدار اسقفان و نقش ویژهٔ اسقف رم خدای یگانه و مسیح‌شناسی نیقیه‌ای؛ آموزهٔ تثلیث
اسلام (الإسلام)اسلام دینی توحیدی و ابراهیمی است که در قرن هفتم میلادی در شبه‌جزیره عربستان ظهور کرد. مسلمانان به خدای یگانه، پیامبری حضرت محمد و قرآن به‌عنوان کتاب مقدس باور دارند. مهم‌ترین اعمال دینی آن شامل نماز، روزه، زکات و حج است.