Anadolu Aleviliği (Alevizm) (Alevilik · Elewîtî)
Anadolu Aleviliği, esas olarak Türkiye'de ve Türk dili konuşan ve Kürt dili konuşan halklar arasında uygulanan, içsel çeşitliliğe sahip dini ve sosyal bir gelenektir. Şiilik, Sufizm ve Anadolu tarihiyle olan bağlantıları önemlidir, ancak tek tip bir din olarak tanımlanması veya Suriyeli Alevilerle özdeşleştirilmesi kesin değildir.
Din bağlantıları
- İlişkili gelenekler ve hareketler
- Şii İslam (التشيّع)Sufizm / İslam tasavvufu (التصوف)
Din veya mezhep bilgileri
- Özgün dilde adı
- Alevilik · Elewîtî
- Simgeler
- Çeşitli ritüel ve kültürel semboller; tüm Alevi toplulukları için tek bir sembol yoktur.
- tip
- Din
- Kurucu veya merkezi şahsiyet
- Tek bir kurucusu yoktur; Hacı Bektaş Vali ve sayısız büyük ve şair, dini hafızanın oluşumunda önemli rol oynamıştır.
- Ortaya çıkış tarihi (tarihsel bağlam)
- Anadolu'daki el-Awīgiri'nin tarihsel biçimleri yüzyıllar boyunca ortaya çıkmıştır; araştırma kaynakları ortaçağ Sufi topluluklarına ve tarikatlarına işaret etmektedir, ancak kuruluş tarihi konusunda fikir birliği yoktur.
- Doğuş yeri (kıta)
- Asya ve Avrupa
- Doğuş yeri (ülke)
- Türkiye; Avrupa'daki göçmen toplulukları
- Doğuş yeri (şehir)
- Anadolu'nun tek bir tarihi merkezi yoktur.
- Tarihsel köken
- Anadolu'daki Alevilerin gelenekleri, Şiilik, Sufizm, Kızılbaşlar ve Osmanlı döneminin gelişmeleriyle bağlantılıdır. Akademik araştırmalar, bu tarihin göreceli oranlarını ve Alevi kimliğinin sınırlarını tartışmıştır. Türk/Kürt Aleviler, Suriyeli Arap Alevilerle karıştırılmamalıdır.
- Temel inançlar
- Birçok toplumda Ali'ye ve Ehl-i Beyt'e özel saygı, ahlak ve adalet ile İslam'ın ezoterik ve mistik biçimlerine önem verilir; ancak inançlar ve Alevilerin toplumda Müslüman olarak tanınma derecesi homojen değildir.
- Tanrı veya tanrılar
- Tek Tanrı inancı birçok toplumda ifade bulur; teolojik ve ritüel dili çeşitlidir.
- Peygamberler veya kutsal şahsiyetler
- Ali, On İki İmam, Hacı Bektaş Vali ve yerel ileri gelenler ve şairler; karakterlerin konumları farklıdır.
- Ritüeller ve uygulamalar
- Jam, Sama/Sema, dua ve Baglama enstrümanıyla yapılan müzik, birçok toplulukta bölgesel performans biçimleridir.
- İbadet yerleri
- Cemevi ve ritüel evleri; bazı topluluklarda ayrıca yerel türbeler de bulunmaktadır.
- Önemli günler ve etkinlikler
- Aşura, Muharrem, Nevruz ve yerel anma günleri; takvimler ve ritüeller topluluklar arasında farklılık gösterir.
- Önemli kurallar ve hükümler
- Yaşlıların/müridlerin toplumsal ve ahlaki adet ve görenekleri; tüm Alevilerin kabul ettiği tek bir hukuk sistemi yoktur.
- Takipçilerin coğrafi dağılımı
- Türkiye, özellikle Anadolu; Almanya, Fransa, Hollanda ve diğer Avrupa ülkelerindeki göçmen nüfusları
- Dinî diller
- Türkçe, Kürtçe, Zezakça ve yerel diller; dualar ve ilahiler çok dillidir.
- Liderler
- Dede, Baba, Piran ve yerel dernekler; liderlik yapısı birleşik değil.
Anadolu Alevileri, bölgesel olarak çeşitli dini ve sosyal geleneklere verilen isimdir. Mensubu ağırlıklı olarak Türkiye'de, Türkçe ve Kürtçe konuşan gruplar arasında yaşamaktadır. Geleneğin tarihi Şiilik, Sufizm, Kızılbaş toplulukları ve Osmanlı gelişmeleriyle bağlantılıdır; akademisyenler kimliğin sınırları ve her birinin katkısı konusunda farklı görüşlere sahiptir. (Oxford Ansiklopedisi: Aleviler.
Birçok topluluk, Ali'ye ve Ehl-i Beyt'e saygıya, ahlaka, dayanışmaya ve mistik yönlere önem verir. Cemât, Semâ' ritüeli, dini ilahiler ve Dede'nin rolü bazı topluluklarda önemlidir, ancak inançlar ve uygulamalar tüm bölgelerde aynı değildir. Tüm Alevilere tek bir ideolojik sistem atfetmek, iç farklılıkları göz ardı etmektir.
Türk ve Kürt Aleviler, Suriyeli Alevilerle karıştırılmamalıdır; iki topluluk benzer bir isme sahip olsa da farklı tarihleri ve kimlikleri vardır. Bazı Alevi bireyler ve kurumlar kendilerini Müslüman olarak görürken, diğerleri dini kimlik konusunda farklı tanımlara sahiptir. Oxford Üniversitesi araştırması, bu kategorilerin tarihsel ve siyasi karmaşıklığını vurgulamaktadır: Oxford University Press: Writing Religion.
Anadolu Aleviliğinin (Alevizmin) kolları ve dinler sınıflandırmasındaki yeri
Anadolu Aleviliği, Suriye Aleviliğinden ayırt edilmelidir. Tarihinde Şii, Sufi ve Bektaşi bağlantıları mevcuttur, ancak her bağlantı yalnızca anne-çocuk ilişkisini veya tüm toplulukların eşitliğini ima etmez.
Sınıflandırma Kılavuzu: Dünya Dinleri Görsel ve Dal Atlası, ed. ۱۵ Ekim ۲۰۲۶ sayfalar 7 .
Yorumunuz
Üye olmadan yorum yapın
Yorumunuz yönetim onayından sonra gösterilir. Küfür ve hakaret yasaktır; bunları içermeyen yorumlar onaylanır. Seçtiğiniz ad bir takma ad veya gerçek dışı bir ad olabilir.