Θρησκείες και δόγματα
۱۵۰ άρθρο
Σέλφι (السلفية)Ένας γενικός τίτλος για διάφορα κινήματα που βασίζονται στην κατανόηση των πρώτων γενεών μουσουλμάνων και στην επιστροφή στο Κοράνι και τη Σούννα.Κίνημα Μπράιλοφ (بریلوی)Ένα κίνημα στο σουνιτικό Ισλάμ της Νότιας Ασίας που αποδίδεται στον Ahmad Raza Khan Barelvi και δίνει έμφαση στις ευλαβικές παραδόσεις και την αφοσίωση στον Προφήτη.Κίνημα Ντεομπάντι (دیوبندی)Ένα εκπαιδευτικό και μεταρρυθμιστικό κίνημα στο σουνιτικό Ισλάμ στη Νότια Ασία που σχηματίστηκε γύρω από το σχολείο Darul Uloom Deoband.Μουταζιλίτης (المعتزلة)Μια ιστορική ορθολογιστική θεολογική σχολή στο Ισλάμ που έδινε έμφαση στον μονοθεϊσμό, τη θεία δικαιοσύνη και την ανθρώπινη ηθική ευθύνη.Θεολογική παράδοση (الأثرية)Μια θεολογική προσέγγιση εντός του Σουνισμού που δίνει έμφαση στα παραδοσιακά κείμενα και αποφεύγει τις προθέσεις στην ερμηνεία· όχι μια ενιαία οργάνωση.Θεολογική Σχολή Ματρίντι (الماتريدية)Μια σουνιτική θεολογική παράδοση που αποδίδεται στον Abu Mansur Matridi της Σαμαρκάνδης και με ιστορικούς δεσμούς με μια σειρά από κοινότητες Χανάφι.Θεολογική Σχολή Ασαρί (الأشعرية)Μία από τις σημαντικές σουνιτικές θεολογικές παραδόσεις που ξεκίνησε με τα έργα του Αμπού αλ-Χασάν αλ-Ασαρί και εξαπλώθηκε στα ισλαμικά επιστημονικά κέντρα.Εξωτερική θρησκεία (الظاهرية)Μια ιστορική νομική σχολή που έδινε έμφαση στο φαινομενικό νόημα των κειμένων και περιλαμβάνεται επίσης στον κατάλογο των νομικών σχολών που αναγνωρίζονται από τους σύγχρονους μελετητές.Σχολή σκέψης Hanbali (الحنابلة)Μια σουνιτική νομική σχολή που αποδίδεται στον Αχμάντ ιμπν Χάνμπαλ, ο οποίος στην ιστορία του έδινε έμφαση στις αφηγήσεις των χαντίθ και στην προσοχή στις νομολογιακές αποφάσεις.Σχολή σκέψης Σαφιτών (الشافعية)Μία από τις τέσσερις κύριες σουνιτικές νομολογιακές σχολές σκέψης, με πολλούς οπαδούς στην Αίγυπτο, την Ανατολική Αφρική, την Υεμένη και μέρη της Νοτιοανατολικής Ασίας.Θρησκεία των Μαλίκι (المالكية)Η σουνιτική νομική σχολή που αποδίδεται στον Μαλίκ ιμπν Άνας, η οποία έχει ισχυρές ρίζες στη Βόρεια και Δυτική Αφρική και σε μέρη του ισλαμικού κόσμου.مذهب حنفی (الحنفية)یکی از چهار مذهب فقهی اصلی اهل‌سنت، با سنتی گسترده در آسیای مرکزی، جنوب آسیا و بخش‌هایی از خاورمیانه.جنبش وحدت‌گرایی جهانی مسیحیت (세계평화통일가정연합 / Holy Spirit Association for the Unification of World Christianity)جنبش دینیِ نوین کره‌ای که سان‌میونگ مون در ۱۹۵۴ بنیان گذاشت و اکنون با چند سازمان جانشین و نام «فدراسیون خانواده برای صلح و اتحاد جهانی» شناخته می‌شود. پس از درگذشت بنیان‌گذار، ساختار و جانشینی محل اختلاف است.ساینتولوژی (Scientology)جنبشی دینیِ نوین که آموزه‌هایش در آثار ال. ران هابارد شکل گرفت. کلیسای ساینتولوژی آن را دین معرفی می‌کند؛ این مدخل روایت رسمی را از تحلیل‌های مستقل و اختلاف‌های پیرامون طبقه‌بندی جدا می‌کند.دین رویداسیا (ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ / रविदासिया धर्म)رویداسیا نام سنتی است که پیروان گورو رویداس را دربرمی‌گیرد؛ بخشی از جامعه، به‌ویژه پیرامون دره صاحب‌خند بالان، از ۲۰۱۰ هویت دینی مستقل را اعلام کرده‌اند. این خودتعریفی در میان همهٔ پیروان رویداس یکسان نیست.جنبش رائلی (Mouvement Raëlien)جنبشی دینیِ نوین که در فرانسه در دههٔ ۱۹۷۰ پیرامون کلود وریلهون، معروف به رائل، پدید آمد. آموزه‌های فرازمینی آن باورهای خود جنبش‌اند و باید به‌عنوان ادعاهای دینی گزارش شوند، نه واقعیت علمی اثبات‌شده.اِکَنکار (ECKANKAR)راه معنوی معاصری که پل تویچل آن را در ۱۹۶۵ به شکل امروزی عرضه کرد. آموزه‌ها بر تجربهٔ مستقیم معنوی، روح و جریان نور و صوت الهی تمرکز دارند؛ سازمان آن را راه آزادی معنوی می‌نامد.جنبش برهما کوماریس (ब्रह्मा कुमारी)جنبش معنوی نوینی که در دههٔ ۱۹۳۰ در سند شکل گرفت و بر روح، خدا، چرخهٔ زمان، خودشناسی و مراقبهٔ راجا یوگا تأکید دارد. پژوهشگران آن را به شیوه‌های متفاوت یک جنبش دینی نو، دین جدید یا شاخه‌ای از هندوئیسم طبقه‌بندی کرده‌اند.بُنِ یانگدرونگ (གཡུང་དྲུང་བོན་)بُنِ یانگدرونگ سنت دینی زندهٔ تبتی است که شکل تاریخیِ قابل ردیابی آن در تبت مرکزی، هم‌زمان با گسترش متأخر بودیسم در سده‌های دهم و یازدهم میلادی، تثبیت شد. پیروان آن پیشینه‌ای کهن‌تر نیز روایت می‌کنند؛ این روایت سنتی را باید از تاریخ‌گذاری دانشگاهیِ صورت کنونی تفکیک کرد.آیین ایاواژی (அய்யாவழி)ایاواژی سنت دینی و اجتماعی تامیل‌زبان در جنوب هند است که در سدهٔ نوزدهم پیرامون آیه وایکوندار شکل گرفت. پژوهشگران و پیروان دربارهٔ تعریف آن به‌عنوان دینی مستقل یا جنبشی درون هندوئیسم اتفاق نظر ندارند؛ این اختلاف در این مدخل صریح نگه داشته شده است.Ανατολικός Αλεβισμός (Αλεβισμός) (Alevilik · Elewîtî)Ο Ανατολικός Αλαουισμός είναι μια θρησκευτική και κοινωνική παράδοση με εσωτερική ποικιλομορφία, που ασκείται κυρίως στην Τουρκία και μεταξύ τουρκόφωνων και κουρδόφωνων λαών. Οι δεσμοί του με τον Σιιτισμό, τον Σουφισμό και την ιστορία της Ανατολίας είναι σημαντικοί, αλλά ο ορισμός του ως ενιαίας θρησκείας ή η ταύτισή του με τους Σύριους Αλαουίτες δεν είναι ακριβής.علوی‌گری سوریه (العلويون)علویان سوریه جامعه‌ای دینی با ریشه‌های تاریخی در محیط تشیعِ قرون نخستین اسلام‌اند. پژوهشگران آغاز این سنت را به عراق سدهٔ نهم پیوند می‌دهند، اما دربارهٔ جزئیات آموزه‌های درونی به دلیل محدودیت منابع و رازورزی تاریخی باید محتاط بود. این جامعه با آلویان آناتولی یکی نیست.سامری‌گری (ࠔࠌࠓࠉࠌ · שומרונים)سامری‌گری سنت دینی کهنی است که پیروانش خود را بخشی از قوم اسرائیل می‌دانند و تورات سامری و کوه جرزیم را جایگاهی محوری می‌شمارند. تاریخ شکل‌گیری جامعه و جدایی آن از یهودیت محل بحث تاریخی است و روایت سامری و روایت‌های بیرونی باید از یکدیگر تفکیک شوند.آیین مانوی (ܡܢܝܚܝܐ)آیین مانوی سنتی دینیِ جهان‌گستر بود که مانی در سدهٔ سوم میلادی در میان‌رودانِ شاهنشاهی ساسانی بنیان گذاشت. این دین آموزه‌های خود را در قالب روایتی کیهانی دربارهٔ نور و تاریکی بیان می‌کرد و پیروانش در مسیرهای تجاری از مدیترانه تا آسیای مرکزی و چین پراکنده شدند.آیین بابی (بابیه · البابية)آیین بابی جنبشی دینی در ایران قاجاری بود که سید علی‌محمد باب در سال ۱۸۴۴ آغاز کرد. این جنبش در زمینهٔ شیخیِ تشیع دوازده‌امامی پدید آمد و در سال‌های بعد صورت‌بندی مستقل‌تری یافت؛ بخشی از پیروان بابیه بعدتر به آیین بهائی پیوستند، اما این دو سنت یکی نیستند.