Dinler ve mezhepler
150 içerik
Swaminarayan Aziz (स्वामिनारायण सम्प्रदाय)Hinduizm içindeki Vaişnavizm geleneği, geniş bir tapınak ve eğitim kurumları ağına sahiptir; daha sonraki dönemlerde alt kuruluşları ayrılmıştır. Swaminarayan'a olan bağlılık ve dini etik ön plandadır; Tanrı, ruh ve avatar arasındaki ilişki bu geleneğin okullarında özel olarak açıklanmaktadır.Mahayana Budizmi (महायान · 大乘)Bodhisattva idealini ve geniş bir Mahayana sutra koleksiyonunu benimseyen Budizm okulları için bir şemsiye terimdir; bu aile Zen, Saf Toprak ve Doğu Asya geleneklerini içerir. Şefkat ve bodhicitta, boşluk ve tüm varlıkların kurtuluşu Mahayana okullarında önemlidir; felsefi yorumlama çeşitlidir.Budizm (बौद्ध धर्म · 佛教)Budizm, Gautama Buddha'nın öğretileriyle başlayan ve Asya'ya, ardından da dünyaya yayılan, kurtuluşa odaklı gelenekler bütünüdür; Theravada, Mahayana ve Vajrayana başlıca kollarıdır. Dört Yüce Gerçek, Sekiz Katlı Yol, geçicilik ve acıdan kurtuluş birçok okulun merkezindedir; nirvana yorumu ve felsefi öğretiler dallar arasında farklılık gösterir.Brahmo Samaj (ব্রাহ্ম সমাজ)Hindistan'da tek tanrıcılığı, modern eğitimi ve sosyal reformu birleştiren, Hindu geleneklerinden ve dinler arası diyalogdan yararlanan reformist bir hareket. Tek Tanrı vurgusu ve putperestliğin eleştirisi bu hareketin oluşumunda öne çıkan unsurlardır; farklı teolojilere sahip kolları vardır.Vaişnavizm (वैष्णव सम्प्रदाय)Hinduizmin büyük geleneklerinden biri olan ve özellikle Rama ve Krishna olmak üzere Vişnu ve onun tezahürleri etrafında şekillenen Vaişnavizm'in çok sayıda felsefi ve toplumsal okulu vardır. Vişnu'ya olan bağlılık (Bhakti), birçok kolunda temeldir; Tanrı ile dünya arasındaki ilişki, Vaişnavizm okullarında farklı şekillerde açıklanır.Akıllı (स्मार्त सम्प्रदाय)Hinduizmde, Brahman'ın birliği çerçevesinde birden fazla ilahi formun ibadetini kabul eden bir yaklaşım; bazı topluluklarda ritüel panteizm olarak kabul edilir. Advaita Vedanta felsefesi, birçok Smarta geleneğinde etkilidir; kimlik ve ritüeller aileler ve okullar arasında farklılık gösterir.Şaktizm (शाक्त सम्प्रदाय)Hinduizmde, ilahi dişil güç olan Şakti'yi teoloji ve ibadetin merkezine yerleştiren bir akım; Durga, Kali ve yerel tanrıçalar öne çıkar. Tanrıça, nihai gerçeklik, dünyanın annesi veya yaratılışın dinamik gücü olarak anlaşılabilir; felsefi ve tantrik yorumlar farklılık gösterir.Şaivizm (शैव सम्प्रदाय)Hinduizmde Şiva merkezli önemli bir gelenek vardır; Keşmir Şaivizmi, Şiva Siddhanta ve Tamil gelenekleri tanınmış akımlar arasındadır. Şiva bazı okullarda yüce Tanrı iken, diğerlerinde bilinç veya nihai gerçekliğin sembolüdür; ritüel ve felsefe aynı değildir.Arya Samaj (आर्य समाज)Hinduizmde Vedalara dönüşü, eğitimi ve sosyal reformu hedefleyen ve Hindistan'ın tamamına ve diaspora topluluklarına yayılan reformist bir hareket. Tanrı'nın birliği, Vedaların otoritesi ve bazı sonraki geleneklere karşıtlık, bilinen öğretileri arasındadır; Arya Samaj'ın metinleri yorumlama biçimi kendine özgü bir tarza sahiptir.İslam Zeydi (الزيدية)Zeyd ibn Ali'ye kadar uzanan ve Yemen tarihinde derin bir yeri olan Şii geleneği; imamet doktrini ve fıkıh yaklaşımı, On İki İmamcılık ve İsmaililikten farklıdır. Kur'an ve Zeydi fıkıhının yanı sıra adalet, tevhid ve imamet de önemlidir; içindeki teolojik okullar da çeşitlidir.Sufizm / İslam tasavvufu (التصوف)İslam içindeki arınma, bilgi ve Allah'ı anmaya vurgu yapan manevi gelenekler ve tarikatlar; Sufizm hem Sünni hem de Şii toplumlarda bulunabilir ve ayrı, homojen bir dal değildir. İyilikseverlik, ilahi sevgi, anma ve manevi eğitim ortak temalardır; mistik dil ve şeyhin konumu tarikatlar arasında farklılık gösterir.İsmailî İslam (الإسماعيلية)Cafer el-Sadık'tan sonra İmamlık makamının halefiyeti konusunda farklı bir yol izleyen Şiiliğin bir kolu; Nizari ve Tayyibi tarihsel kollardır. Yaşayan İmamlık ve ezoterik yorum, birçok İsmailî geleneğinde önemlidir; yapı ve doktrin kola göre değişir.Hinduizm (सनातन धर्म · हिन्दू धर्म)Hinduizm, Güney Asya'nın çeşitli dini geleneklerini kapsayan genel bir isimdir; Vedalar, Upanişadlar, destanlar, Puranalar ve bölgesel ritüeller tarihinde önemli bir rol oynar. Dharma, karma, yeniden doğuş ve kurtuluş birçok okulda önemlidir; teoloji, monoteizmden politeizme ve ateist yaklaşımlara kadar uzanır.Ahmadiyya (الجماعة الإسلامية الأحمدية)19. yüzyılın sonlarında Hindistan Müslüman çevresinden doğan ve günümüzün uluslararası kurumlarına ev sahipliği yapan bir hareket olan Ahmadiyya'nın kurucusunun konumuna ilişkin yorumu, birçok Müslüman arasında ciddi bir tartışma konusudur. Kur'an ve İslami ibadet merkezdedir; Ahmadiyya'nın Mehdilik ve peygamberlik anlayışı ve Gulam Ahmed'in konumu, birçok Müslüman mezhebinin görüşlerinden farklıdır.On İki İmam Şii (الشيعة الاثنا عشرية)Şiiliğin en büyük kolu olan bu mezhep, Ali'den Muhammed el-Mehdi'ye kadar on iki imama inanır ve on ikinci imamın gaybetini de teolojisine dahil eder. İmamet, adalet, tevhid ve Kur'an merkezi temalardır; otoritenin ve içtihatın yeri çağdaş toplumlarda önemlidir.
Sünni İslam (أهل السنة والجماعة)İslam'ın en büyük kolu olan Sünnilikte, sayısız fıkıh ve teolojik gelenek bulunmaktadır; Hanefi, Maliki, Şafiî ve Hanbeli fıkıh ekolleri en bilinenleri arasındadır. Kur'an ve Peygamberin Sünneti başlıca kaynaklardır; hadis, fıkıh ve teolojinin yorumlanması Sünni ekoller arasında farklılık gösterir ve merkezi, küresel bir dini liderlik yoktur.Şii İslam (التشيّع)İmamet meselesine ve Peygamber ailesinin dini anlatıdaki yerine vurgu yapan İslam'ın bir kolu; On İki İmamcı, İsmailî, Zeydi ve diğer gelenekleri içerir. Tefekkür ve Kur'an'a, imamet ve dini otorite hakkında çeşitli öğretiler eşlik eder; her kolun yorumu ve kurumları farklıdır.İbadi İslam (الإباضية)İslam'da bağımsız bir gelenek olan ve Umman ile Kuzey Afrika toplumlarında önemli bir geçmişe sahip İbadiler, kendilerini yaygın Sünni ve Şii kategorilerinden ayrı bir kol olarak görürler. Kur'an, gelenek ve İbadi fıkıh mirası, dini uygulamalarının temelini oluşturur; tarihsel ve teolojik anlatıları kendine özgü özelliklere sahiptir.Hümanist Yahudilik (Humanistic Judaism)Teistik inancı gerektirmeden Yahudi kimliğini, tarihini, kültürünü ve etiğini vurgulayan bir Yahudi yaşam yaklaşımı. İnsan özerkliği, Yahudi kültürü, dayanışma ve sosyal etik önemlidir; cemaatler din ve dindarlık düzeyi bakımından farklılık gösterir.Reform Yahudiliği (Reform Judaism · یهودیت لیبرال)Yahudilikte, modern değişimlere yanıt olarak tarihi geleneği yeniden düşünmeyi ve yorumlamayı amaçlayan ve daha sonra Avrupa ve Kuzey Amerika'ya yayılan bir hareket. Peygamberlerin ahlakı, sosyal adalet ve geleneğin yeni yorumlanma olasılığı vurgulanır; ritüel bağlılığı ve teolojik formülasyon derecesi cemaatler arasında farklılık gösterir.Yeniden Yapılanmacı Yahudilik (Reconstructionist Judaism)Yahudiliği değişim halindeki bir medeniyet olarak anlayan ve dini inancın yanı sıra topluluk, kültür, dil ve ritüeli de inceleyen modern bir hareket. Yahudi topluluğu ve geleneğin sorumlu bir şekilde yeniden yaratılması odak noktasındadır; teolojik yorum ve ritüel bireysel veya toplumsal olabilir.Karaite Yahudiliği (קראות · Qara’im)İbranice Kutsal Yazıların doğrudan otoritesini, Talmud'un yerine geçen haham yorumlarından ayırarak vurgulayan bir Yahudi geleneğidir; bu geleneğin toplulukları Orta Doğu'da ve başka yerlerde gelişmiştir. İbranice metnin incelenmesi ve yorumlanması Karay topluluğunda merkezlenmiştir; bu gelenek hem tarihsel olarak hem de kendi toplulukları içinde çeşitlilik göstermiştir.Hasidik Yahudilik (חסידות · Hasidut)Ortodoks Yahudilik içinde dua, dinsel sevinç, mistisizm ve haham soylarının liderliğini vurgulayan bir hareket; farklı geleneklere sahip birçok Hasidik cemaati bulunmaktadır. Günlük yaşamda Tanrı'nın varlığı, ibadette niyet ve haham-cemaat ilişkisinin önemi ortak temalardır; ancak öğretiler soylar arasında aynı değildir.Muhafazakâr Yahudilik/Masoretik (Masorti Judaism · יהדות מסורתית)Hahamlık Yahudiliğinde, Halakha ve gelenekle bağlantıyı, tarihsel yorumu ve kademeli evrimi bir arada tutan bir hareket; Masoretik adı birçok ülkede yaygındır. Gelenek sürekliliğini, tarihsel araştırmayı ve yeni koşullara duyarlılığı birleştirir; ritüel kararları hareketin kurumları içinde şekillenir.Ortodoks Yahudilik (יהדות אורתודוקסית)Yazılı ve sözlü Tevrat ile halakha'ya sıkı sıkıya bağlı kalan bir hahamlık Yahudiliği kolu; bunun içinde ayrıca farklı Haredi, Modern Ortodoks ve cemaatçi gelenekler de bulunmaktadır. Halakha'ya bağlılık, Tevrat öğrenimi ve cemaat hayatı ön plandadır; yorumlama tarzı ve çağdaş toplumla etkileşim derecesi gruplar arasında farklılık gösterir.